A:ntwa:reps (Les ie.en)
A:ntwa:reps (Les twie.e)
A:ntwa:reps (Les draa)
Hoe langer ik met gesproken taal bezig ben, hoe meer ik de vergelijking begin te maken van dialect met een orgel of harmonium, waar een melodie in verschillende toonaarden èn door verschillende pijpen kan geblazen worden.
De menselijke stem(banden) wordt door de taalcomputer die de hersenen zijn, ertoe gedwongen, klanken voort te brengen die gedachten omzetten in woorden of klankgroepen.
De evolutie die de taal doormaakt, wordt beïnvloed door de contacten die de spreker heeft met andere sprekers van dezelfde of een vreemde taalfamilie.
In het verleden was die beïnvloeding marginaal, omdat reizen niet evident was, contactmiddelen, zoals drukwerk, telefoon, radio, televisie, internet, niet in ieders bereik lagen en het frequent gebruik ervan beperkt was. De kerktoren was de spil waarrond het leven zich afspeelde.
De laatste vijftig jaar is de gesproken taal met reuzenschreden geëvolueerd naar een gegeven dat zich situeert tussen het dialect en de vehiculaire taal, die bij wet opgelegd werd (voertaal).
De school en de unief, radio en televisie zijn de grote gangmakers geweest van het dialect dat de overhand behaalde omwille van politieke, economische, sociale en geografische redenen. De dialecten die naast de boot vielen, omdat ze niet uitverkoren werden, werden systematisch geweerd, het spreken ervan werd ontmoedigd, minderwaardig geacht.
De moedertaal van zovelen dreigt ten onder te gaan ondanks de slingerbeweging die nu op zijn retour is. De goede bedoeling om streek- en stadstalen te vrijwaren van verdwijning kan niet optornen tegen de sterke stroming van de oprukkende veralgemening en verarming van de taalstructuur, die niet eigen is, maar vreemd en aangeleerd op latere leeftijd.
Het ogenblik waarop de taalcomputer van een kind geïnitieerd wordt, ligt rond de leeftijd van drie. De klanken die de taal zullen uitmaken van het kind, werden waargenomen, aangenomen en gememoriseerd in de drie eerste levensjaren.
Vanaf de kleuterleeftijd tot de middelbare school wordt de taal gepolijst of niet, kan er een tweede taal naast de moedertaal bijgeleerd worden met heel veel gemak of een vreemde taal, op voorwaarde dat het onderhoud ervan frequent is, zoniet wordt de taal die het meest gehanteerd wordt dominant, overheersend. In de meeste gevallen zal dat de moedertaal zijn. Niet zelden een tussentaal tussen dialect en algemene voertaal.
Het aantal dialectsprekers gaat gevoelig achteruit omwille van de dominantie van de voertaal in de omringende maatschappij en de bijkomende invloed van het globaliserende Engels als de facto wereldvoertaal.
Nederlandssprekenden worden opgedeeld in een aantal streektaalgebruikers, waarvan één groep het voordeel heeft door de anderen aanvaard te worden als algemene voertaal. Er is geen enkele reden waarom de overigen minderwaardig zouden zijn.
Als we naar de verschillen tussen die streek- of stadstalen zoeken, stellen we vast dat die verschillen eigenlijk miniem zijn. Klinkers worden verwisseld, medeklinkers stemloos of stemhebbend gemaakt, tussenklanken toegevoegd, assimilatie toegepast.
Toegegeven, er is een deel van de actieve woordenschat die eigen is aan een bepaalde regio, maar die elders ook begrepen wordt. Een minderheid van woordenschat is beperkt verstaanbaar. Wie het systeem van de omvorming door heeft, kan met wat luisteroefening de andere streektalen onder de knie krijgen.
Een andere taal leren is een compleet verschillende opgave. Romaanse en Germaanse talen mogen dan nog gemeenschappelijke voorouders hebben, Afrikaanse en Aziatische talen zijn op een totaal andere leest geschoeid, naast buitenbeentjes als het Fins, het Baskisch, Hongaars, IJslands e.a.
De herhaalde tussenkomsten in de geschreven taal zijn voor mijn part niet ingegeven door het gezond verstand om te gaan voor een vereenvoudiging van de spelling, maar zijn louter doorgedrukt op vraag van de bedrijven die economisch voordeel kunnen halen uit de informatisering van een spellingscontrole, die de uniformiteit van de spelling zogenaamd ten goede zou komen, omdat de gebruiker dan geen regels meer hoeft te kennen of zijn taal in handen geeft van de machine. Machine, die tot nu toe niet in staat is (te duur of te onbelangrijk) om op de juiste manier woorden te splitsen, waarbij, net zoals vertaling of gesproken dialect, menselijke inbreng noodzakelijk blijft.
Het dialect weergeven in een geschreven vorm blijft meningsverschillen uitlokken, omdat het onderscheid tussen de klanken die gehoord worden door verschillende sprekers ook niet uniform gevormd en waargenomen worden. Recente programma's die klank trachten om te zetten naar letters hebben bewezen dat alleen geoefende computers die taak slechts voor een deel aankunnen. De techniek zal die beperkingen allicht verkleinen in de toekomst, nadat ze met vallen en opstaan eerst de gehoor-sensoren van velen zal stukgemaakt hebben.
haloewie alias heloewie at yahoo.fr